6 minuty
Ocean pokrywa ponad 70% powierzchni Ziemi. Mimo to przez dekady traktowaliśmy go jak niewyczerpane źródło surowców. Niebieska gospodarka, znana szerzej jako blue economy, to odpowiedź na skutki tego podejścia. Chodzi tu między innymi o przełowione łowiska, ginące rafy koralowe i zanieczyszczone wybrzeża. W tym artykule wyjaśniam, czym dokładnie jest ta koncepcja. Pokazuję też, jakie sektory obejmuje i dlaczego coraz więcej firm oraz inwestorów zaczyna traktować ją poważnie.
Niebieska gospodarka to model zrównoważonego wykorzystania zasobów oceanicznych i morskich. Chodzi o wzrost gospodarczy, poprawę warunków życia i tworzenie miejsc pracy. Jednocześnie kluczowe jest zachowanie zdrowia ekosystemów morskich. Bank Światowy definiuje ją podobnie: jako gospodarcze wykorzystanie oceanów z zachowaniem ich długoterminowej zdolności do dostarczania korzyści przyszłym pokoleniom.
Kluczowe słowo to równowaga. Blue economy nie zakłada bowiem rezygnacji z korzystania z morza. Zakłada natomiast robienie tego w sposób, który nie niszczy zasobu, na którym ta działalność się opiera.
Termin spopularyzował się po Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zrównoważonego Rozwoju w Rio de Janeiro w 2012 roku. Był wówczas rozszerzeniem idei zielonej gospodarki na środowisko morskie. Od tego czasu stał się częścią globalnej agendy klimatycznej. Przykładem jest Cel Zrównoważonego Rozwoju ONZ numer 14, dotyczący życia pod wodą.
Blue economy to znacznie szersze pojęcie niż samo rybołówstwo czy transport morski. W jej skład wchodzi między innymi kilka kluczowych obszarów.
Energia odnawialna z morza. Morskie farmy wiatrowe, energia pływów i fal należą do najszybciej rozwijających się segmentów niebieskiej gospodarki. Są przy tym kluczowe dla transformacji energetycznej Europy.
Zrównoważone rybołówstwo i akwakultura. To zarządzanie łowiskami w granicach ich naturalnej odnawialności. To także rozwój hodowli ryb i alg, które odciążają dzikie populacje.
Transport morski i logistyka portowa. Tutaj liczy się dekarbonizacja żeglugi. Ważna jest również elektryfikacja portów oraz rozwój niskoemisyjnych paliw dla statków.
Biotechnologia morska. Chodzi o wykorzystanie organizmów morskich w farmacji, kosmetyce i przemyśle spożywczym.
Turystyka przybrzeżna i morska. To rozwój turystyki, która nie degraduje wybrzeży i raf. Opiera się natomiast na ich ochronie.
Gospodarka odpadami i ochrona wybrzeży. Obejmuje redukcję zanieczyszczenia plastikiem. Dotyczy też rewitalizacji mokradeł i namorzynów, które chronią wybrzeża przed erozją.
Dla wielu firm temat oceanów może wydawać się odległy. Niebieska gospodarka coraz mocniej wchodzi jednak w obszar regulacji, finansowania i oczekiwań interesariuszy.
Unia Europejska uznaje niebieską gospodarkę za jeden z filarów Europejskiego Zielonego Ładu. Dlatego firmy działające w sektorach przybrzeżnych, transportowych czy spożywczych mogą podlegać rosnącym wymogom raportowania wpływu na ekosystemy morskie. Dotyczy to zwłaszcza dyrektywy CSRD i unijnej taksonomii.
Inwestorzy coraz częściej pytają spółki morskie i portowe o strategie ograniczania śladu ekologicznego. W rezultacie dostęp do zielonego finansowania, w tym tzw. blue bonds, zaczyna zależeć od realnych działań w tym obszarze, a nie tylko od deklaracji.
Ponadto konsumenci i partnerzy biznesowi zwracają uwagę na pochodzenie produktów morskich. Wpływ łańcucha dostaw na oceany przekłada się więc bezpośrednio na reputację marki.
Niebieska gospodarka czerpie wiele zasad z gospodarki cyrkularnej. Chodzi na przykład o minimalizację odpadów, ponowne wykorzystanie zasobów i projektowanie procesów ograniczających presję na środowisko. Różnica polega jednak na tym, że blue economy koncentruje się konkretnie na ekosystemach wodnych. To one odgrywają unikalną rolę w regulacji klimatu, produkcji tlenu i pochłanianiu dwutlenku węgla.
Wdrożenie zasad blue economy nie jest proste. Brakuje przede wszystkim jednolitych standardów pomiaru wpływu działalności na oceany. Wiele krajów rozwijających się jest przy tym silnie zależnych od rybołówstwa, a ich środki na transformację są ograniczone. Istnieje też ryzyko tzw. blue washingu, czyli wykorzystywania hasła niebieskiej gospodarki do celów marketingowych bez rzeczywistych zmian w praktyce.
Niebieska gospodarka to coś więcej niż kolejny termin dotyczący zrównoważonego rozwoju. To sposób myślenia o oceanach jako partnerze gospodarczym, o którego trzeba dbać. Tylko wtedy może on nadal dostarczać zasoby, miejsca pracy i stabilność klimatyczną. Dla firm oznacza to konkretne szanse: nowe modele biznesowe, dostęp do zielonego finansowania i zgodność z rosnącymi wymogami regulacyjnymi. Oznacza jednak również odpowiedzialność za to, jak korzystają z zasobów morskich w swoich łańcuchach wartości.
