Sygnalista (ang. whistleblower) to osoba, która ujawnia nieprawidłowości, nadużycia lub działania niezgodne z prawem, które mają miejsce wewnątrz organizacji, w której pracuje lub z którą współpracuje. Nadużycia mogą dotyczyć wielu sfer, np. korupcji, mobbingu czy zagrożeń dla środowiska. Sygnaliści odgrywają kluczową rolę w ujawnianiu problemów, które inaczej mogłyby pozostać nieujawnione, przyczyniając się tym samym do ochrony interesu publicznego.
Ochrona sygnalistów jest kluczowa, aby zapewnić im bezpieczeństwo i zachęcić inne osoby do ujawniania naruszeń, które mogą mieć poważny wpływ na społeczeństwo, zdrowie publiczne czy środowisko naturalne.
O roli sygnalistów w greenwashingu pisaliśmy w tym artykule.
Skontaktuj się z nami, aby otrzymać pomoc prawną od doświadczonych specjalistów, którzy odpowiedzą na Twoje pytania.
Podstawą prawną ochrony sygnalistów na poziomie Unii Europejskiej jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa UE. Dyrektywa ta zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia przepisów chroniących sygnalistów dokonujących zgłoszeń w różnych obszarach. Należą do nich m. in.: zapobieganie praniu pieniędzy, zamówienia publiczne, ochrona środowiska, zdrowie publiczne, ochrona prywatności i danych osobowych oraz prawa konsumentów.
Każde z państw członkowskich UE zobowiązane jest do wdrożenia przepisów unijnej Dyrektywy. W Polsce takim aktem jest ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów.
Ustawa reguluje m. in. warunki objęcia ochroną sygnalistów zgłaszających lub ujawniających publicznie informacje o naruszeniach prawa, środki ochrony sygnalistów czy też zasady ustalania wewnętrznej procedury zgłaszania informacji o naruszeniach prawa.
Katalog potencjalnych sygnalistów. Sygnalistą może być pracownik (w tym tymczasowy), osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej, ale też prokurent, akcjonariusz czy inny przedsiębiorca. Katalog jest na tyle szeroki, że sygnalistą może zostać również praktykant lub wolontariusz.
Obowiązek ustanowienia procedur zgłaszania nieprawidłowości. Każda organizacja zatrudniająca co najmniej 50 pracowników musi stworzyć wewnętrzne kanały zgłaszania naruszeń prawa.
Minimalna treść procedury. Procedura powinna określać wewnętrzną jednostkę odpowiedzialną za przyjmowanie zgłoszeń oraz sposoby ich dokonywania. Konieczne jest również określenie trybu postępowania z przekazanymi informacjami oraz działań następczych.
Ochrona sygnalistów przed represjami. Sygnaliści chronieni są przed represjami i działaniami odwetowymi. Pracodawca nie może zwolnić, obniżyć wynagrodzenia, zabrać dostępu do szkoleń ani w żaden inny sposób zaszkodzić osobie, która dokonała zgłoszenia.
Możliwość zgłoszeń zewnętrznych. Sygnaliści mogą zgłaszać nieprawidłowości do odpowiednich organów publicznych, jeśli wewnętrzne procedury okażą się nieskuteczne lub brak jest zaufania do ich funkcjonowania.
